Zarządca tymczasowy

Prawo restrukturyzacyjne wyposażone jest w różne instrumenty „dozoru” nad działaniami dłużnika. W praktyce chodzi o to, żeby zabezpieczyć interesy wierzycieli – nie można przecież wykluczyć, że dłużnik w obliczu kryzysu przekroczy granice prawa i podejmie działania krzywdzące wierzycieli. Na ręce dłużnika (w zależności od okoliczności i rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego) spogląda zatem nadzorca albo zarządca. Przepisy przewidują również sytuacje, kiedy to do pełnienia funkcji zostaje powołany tzw. zarządca tymczasowy. Sprawdźmy, jaką rolę pełni on w postępowaniu.

Kiedy?

Po pierwsze, sąd może w postępowaniu w przedmiocie otwarcia postępowania sanacyjnego ustanowić zarządcę tymczasowego, jako jeden ze środków zabezpieczających majątek dłużnika.
Drugim przypadkiem jest sytuacja, w której uprawdopodobniono, że zachodzą podstawy do odwołania z pełnienia funkcji ustanowionego wcześniej zarządcy. Wówczas dotychczasowy zarządca może zostać zawieszony w wykonywaniu czynności, zaś zarządca tymczasowy obejmie funkcję aż do momentu wydania postanowienia w przedmiocie odwołania zarządcy.

Kolejnym przypadkiem jest sytuacja, w której na czas weryfikacji zasadności odwołania dotychczasowego zarządcy nie powołano zarządcy tymczasowego, a finalnie do odwołania tego pierwszego dochodzi. W tym wariancie, tymczasowy zarządca jest powoływany do czasu powołania nowego zarządcy.

Zarządca tymczasowy ustanowiony w postępowaniu w przedmiocie otwarcia postępowania sanacyjnego

Ustanowiony w ramach postępowania w przedmiocie otwarcia postępowania sanacyjnego zarządca tymczasowy ma zapewnić integralność majątku dłużnika dla realizacji chronionych przez prawo restrukturyzacyjne interesów dłużnika oraz wszystkich wierzycieli. W postępowaniu o otwarcie postępowania sanacyjnego sąd może powołać alternatywnie tymczasowego nadzorcę sądowego albo tymczasowego zarządcę. To, który środek zabezpieczający zostanie zastosowany przez sąd jest uzależnione od tego, jak daleko idącej ingerencji wymaga zabezpieczenie majątku dłużnika.

Zdecydowanie częściej stosowaną w praktyce formą zabezpieczenia jest ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, który jedynie sprawuje kontrolę nad działaniami podejmowanymi przez dłużnika, zamiast przejmować zarząd. Ustanowienie zarządcy tymczasowego spowodowałoby odebranie zarządu dłużnikowi jeszcze przed otwarciem postępowania sanacyjnego. Stąd też, ze względu na uprawnienia zarządcy przyjmuje się, że jego ustanowienie stanowi surowszy środek zabezpieczający, który powinien być stosowany przez sąd w wyjątkowych sytuacjach.

Na marginesie jedynie należy wskazać, że od 1 grudnia 2020 r. w sytuacji gdy zarządca tymczasowy zostanie ustanowiony w ramach postępowania w przedmiocie otwarcia postępowania sanacyjnego prowadzonego na wniosek wierzyciela, dłużnik będzie mógł zaskarżyć takie postanowienie (art. 286 ust. 1a PrRestr).

Zarządca tymczasowy ustanowiony po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego

Co do zasady, z chwilą otwarcia postępowania sanacyjnego dłużnikowi odbierany jest zarząd, który przejmuje ustanowiony w postępowaniu zarządca (na drodze wyjątku zarządca może zostać ustanowiony również w przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym). Działania podejmowane przez zarządcę podlegają z kolei nadzorowi sędziego-komisarza, który ma prawne środki do dyscyplinowania zarządcy w sytuacji, gdy ten nienależycie wykonuje swoje obowiązki.

Podstawowymi środkami porządkowymi, którymi sędzia-komisarz może dyscyplinować zarządcę to upomnienie oraz kara grzywny. W sytuacji gdy zarządca wykonuje swoje obowiązki w sposób nienależyty sędzia-komisarz może zastosować wobec niego środek porządkowy w postaci upomnienia. W sytuacji istotnego uchybienia lub w sytuacji braku poprawy pomimo wcześniejszego upomnienia sędzia-komisarz może ukarać zarządcę karą grzywny. Grzywna może zostać wymierzona w wysokości od 1 tys. do 30 tys. zł, zaś jej wysokość jest uzależniona od wagi popełnionego uchybienia.

Gradacja środków dyscyplinujących prowadzi nas do najdalej idącego środka prawnego, który może zostać zastosowany wobec zarządcy - odwołania z pełnionej funkcji. Przesłankami do odwołania z funkcji zarządcy są: (i) rażące uchybienie obowiązkom; (ii) dalsze uchybienie obowiązkom, pomimo wcześniejszej kary grzywny; (iii) nieprzedłożenie do akt postępowania umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej lub (iv) niezłożenie oświadczenia, że nie zachodzą ustawowe przeszkody do objęcia funkcji.

W sytuacji, gdy zostaną uprawdopodobnione podstawy od odwołania zarządcy z pełnionej funkcji, sąd może zawiesić go w wykonywaniu czynności na czas postępowania wyjaśniającego. Właśnie w przypadku takiego zawieszenia, sąd ustanawia zarządcę tymczasowego, który pełni swoją funkcję, aż do momentu odwołania dotychczasowego zarządcy lub uchylenia postanowienia w przedmiocie zawieszenia w wykonywaniu czynności.

Jeśli dotychczasowy zarządca zostanie odwołany, ustaje także funkcja zarządcy tymczasowego. W miejsce tymczasowego zarządcy zostaje powołany nowy zarządca, przy czym, choć nie wynika to wprost z przepisów, pożądane jest aby nowym zarządcą został ustanowiony zarządca tymczasowy. Taki modus operandi uzasadniony jest ekonomiką postępowania, albowiem każdoczesna zmiana osobowa wydłuża czas trwania postępowania, co spowodowane jest chociażby tzw. okresem przejściowym związanym z objęciem funkcji oraz zapoznaniem się z okolicznościami sprawy.

Odpowiednie zastosowanie przepisów o zarządcy

Do zarządcy tymczasowego odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy o zarządcy. Odpowiednio oznacza, że przepisy będą miały zastosowanie z uwzględnieniem odmienności wynikających przede wszystkim z tymczasowości pełnionej funkcji.

Przede wszystkim ustawodawca w sposób odmienny uregulował zasady obliczenia wynagrodzenia zarządcy tymczasowego. Sąd ustala wynagrodzenie zarządcy tymczasowego, w wysokości od jednej czwartej przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa GUS, do jego dwukrotności, biorąc pod uwagę nakład pracy, zakres czynności podejmowanych w postępowaniu, stopień ich trudności oraz czas pełnienia funkcji. W szczególnie uzasadnionych przypadkach zarządcy można przyznać wyższe wynagrodzenie w wysokości do czterokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Zarządca tymczasowy, niezwłocznie po jego powołaniu obejmuje zarząd nad majątkiem dłużnika. Czynności dokonywane przez zarządcę tymczasowego dokonywane są w imieniu własnym, lecz na rachunek dłużnika. Zarządca tymczasowy wykonuje również obowiązki sprawozdawcze ciążące na dłużniku, z tym że nie odpowiada on za opóźnienia w realizacji tych obowiązków spowodowane nieprzekazaniem mu przez dłużnika dokumentacji lub przekazaniem dokumentacji nierzetelnej lub niekompletnej.

Nadto, zarządca tymczasowy składa sądowi sprawozdania z czynności oraz sprawozdania rachunkowe. Sprawozdanie z czynności tymczasowego zarządcy musi zawierać wskazanie, czy tymczasowy zarządca reguluje zobowiązania powstałe po jego ustanowieniu. Sprawozdanie rachunkowe obejmuje co najmniej wskazanie źródła i wysokości poszczególnych wpływów i wydatków oraz wysokości środków pieniężnych zgromadzonych w kasie i na rachunkach bankowych na początku i końcu okresu sprawozdawczego.

Podsumowanie

Rekapitulując, instytucja zarządcy tymczasowego w postępowaniu restrukturyzacyjnym, jak sama nazwa wskazuje, z założenia ma charakter czasowy. Jego zadaniem jest  przede wszystkim tymczasowe zabezpieczenie oraz zarząd majątkiem dłużnika. Warto jednak pamiętać, że nie jest on tym samym co właściwy zarządca ustanowiony w postępowaniu restrukturyzacyjnym, a obie funkcje wykazują odrębności.

 

Rozwiń wszystko

Dowiedz się więcej o Prawie Restrukturyzacyjnym.